In de stille, stofvrije hallen van het ASML-complex in Veldhoven werken ruim 42.000 mensen aan technologie die het fundament vormt van onze digitale samenleving. De lithografiemachines van ASML zijn het gereedschap waarmee chipfabrikanten de kleinste transistors ter wereld op silicium etsen. En de nieuwste generatie – de High-NA EUV-machine, officieel de TWINSCAN EXE:5000 – tilt die prestatie naar een niveau dat tot voor kort als science fiction gold.
Volgens ingewijden bij het bedrijf is de eerste leveringsdatum aan een grote klant vastgesteld op de tweede helft van 2025. Naar verwachting gaat het om Intel Foundry Services, dat zwaar heeft ingezet op het inhalen van TSMC en Samsung met behulp van de nieuwe generatie lithografietechnologie.
Wat maakt High-NA zo bijzonder?
De afkorting NA staat voor numerieke apertuur, een maat voor de scherpte waarmee een lens licht kan focusseren. De huidige EUV-machines van ASML hebben een NA van 0,33. De nieuwe generatie heeft een NA van 0,55 – een sprong van bijna 70 procent. In de praktijk betekent dit dat chipfabrikanten structuren kunnen belichten die kleiner zijn dan 2 nanometer. Ter vergelijking: een menselijk haar is ongeveer 80.000 nanometer breed.
"De High-NA EUV-machine is niet één stap vooruit. Het is een kwantumsprong die bepaalt wie de komende tien jaar de geavanceerdste chips kan maken."
— Peter Wennink, voormalig CEO ASML
De machine weegt meer dan 150 ton, heeft een hoogte van drie verdiepingen en bestaat uit meer dan 100.000 onderdelen geleverd door honderden toeleveranciers wereldwijd. Alleen al de optiek – gepolijste spiegels met een nauwkeurigheid van enkele atomen – wordt geproduceerd door het Duitse Carl Zeiss SMT.
Een moderne chipwafer met patronen aangebracht door EUV-lithografie. De structuren zijn nauwelijks zichtbaar met een gewone microscoop.
De geopolitieke dimensie
ASML produceert als enige bedrijf ter wereld EUV-machines. Dat maakt het tot een strategisch sleutelspeler in de geopolitieke machtsstrijd om chipproductie. De Amerikaanse overheid heeft – onder zowel Biden als Trump – exportrestricties ingesteld die voorkomen dat ASML zijn modernste machines naar China exporteert. Voor de huidige generatie EUV-machines en de nieuwe High-NA EUV geldt een exportverbod naar Chinese chipfabrikanten zoals SMIC.
Nederland heeft zich in deze kwestie in een delicate positie gemanoeuvreerd. Aan de ene kant is ASML de meest waardevolle beursgenoteerde onderneming van Europa, goed voor meer dan 15 procent van de marktkapitalisatie van de AEX-index. Aan de andere kant staat het bedrijf onder constante diplomatieke druk vanuit Washington en Beijing.
Wat betekent dit voor de Nederlandse economie?
ASML is niet alleen een bedrijf. Het is een ecosysteem. In de Brainportregio rondom Eindhoven en Veldhoven zijn duizenden toeleveranciers actief die direct of indirect afhankelijk zijn van ASML-orders. Bedrijven als Besi, ASM International en NXP Semiconductors profiteren mee van de groeigolf in de halfgeleiderindustrie.
De Nederlandse overheid investeert fors in de uitbreiding van de campus in Veldhoven. In 2023 werd een pakket van 2,5 miljard euro aan staatssteun goedgekeurd door de Europese Commissie voor de uitbreiding van ASML's productiecapaciteit en R&D-faciliteiten. Tegelijkertijd stijgt de vraag naar geschoold technisch personeel zo snel dat zowel ASML als de brancheorganisatie FME waarschuwt voor een structureel tekort aan engineers.
Vooruitzichten
Analisten van Goldman Sachs schatten dat de totale beschikbare markt voor EUV-machines – inclusief de nieuwe High-NA generatie – tegen 2030 kan groeien tot meer dan 40 miljard dollar per jaar. ASML heeft geen directe concurrent op dit segment. De vraag is niet of de machines verkopen, maar hoe snel het bedrijf zijn productiecapaciteit kan opschalen.
Voor Nederland vertegenwoordigt ASML meer dan technologisch prestige. Het is een bewijs dat hoogwaardige maakindustrie, gekoppeld aan universitair onderzoek en een sterk leveranciersnetwerk, ook in een klein land werelddominantie kan bereiken. De komst van de High-NA EUV-machine belooft dat verhaal de komende jaren verder te schrijven.
