Na decennia van discussie, mislukte akkoorden en politieke patstelling is het dan toch zover: Nederland stapt over op een fundamenteel nieuw pensioenstelsel. De Wet toekomst pensioenen (Wtp), die in juli 2023 werd aangenomen maar nu in 2025 daadwerkelijk wordt ingevoerd door de grote fondsen, markeert het einde van het middelloonstelsel dat de backbone was van het Nederlandse pensioen sinds de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog.
De hervorming raakt naar schatting 4,7 miljoen actieve pensioendeelnemers en 3,4 miljoen gepensioneerden. De overgang geldt voor alle fondsen die onder de Wtp vallen, maar elk fonds heeft tot uiterlijk 1 januari 2027 de tijd om de overstap te voltooien. Grote fondsen als ABP en PFZW hebben al concrete plannen gepubliceerd.
Wat verandert er precies?
In het oude stelsel bouwde u pensioen op als collectieve toezegging: u wist (of meende te weten) hoeveel pensioen u later zou ontvangen, gebaseerd op uw gemiddeld verdiende loon. Het fonds droeg het beleggingsrisico. In het nieuwe stelsel krijgt elke deelnemer een individueel pensioenvermogen, een eigen "pensioenpot". De premies die u en uw werkgever inleggen, worden direct voor u belegd. De uiteindelijke uitkering hangt af van de behaalde rendementen.
"Het nieuwe stelsel is eerlijker voor jongeren, maar vergt meer financiële zelfredzaamheid van alle deelnemers."
— Mariëlle Dijkgraaf, hoofd pensioenrecht Allen & Overy Amsterdam
Voordelen voor jongere deelnemers
Jongeren profiteren van het nieuwe stelsel omdat hun individueel vermogen langer kan renderen. In het oude stelsel werd rendement collectief verdeeld, wat betekende dat oudere deelnemers (die meer vermogen hadden) relatief meer rendement ontvingen. In de nieuwe opzet profiteert ieder deelnemer naar rato van zijn eigen pot — wat voor jongeren met een lang beleggingshorizon aanzienlijk gunstiger uitpakt.
Risico's voor ouderen en arbeidsongeschikten
Gepensioneerden en mensen die vlak voor pensionering staan, staan voor een groter risico op fluctuaties in hun uitkering. In het nieuwe stelsel kan de maandelijkse pensioenuitkering stijgen bij goede beleggingsresultaten, maar ook dalen bij tegenvallende jaren. Fondsen zijn verplicht buffers aan te houden en projectiemethodes toe te passen die extreme fluctuaties temperen, maar een gegarandeerd inkomen bestaat niet meer.
De pensioenfondsen beleggen de nieuwe individuele vermogens via de financiële markten. De prestaties van de AEX en internationale beurzen zijn daarmee relevanter dan ooit voor uw pensioen.
Solidariteitsreserve: het collectieve vangnet
Om de risico's van individuele belegging te mitigeren, introduceert de Wtp een verplichte solidariteitsreserve. Fondsen houden een collectieve buffer aan van maximaal 15% van het totale fondsvermogen. Uit deze reserve kunnen slechte jaren worden gecompenseerd of kan extra rendement worden toegekend aan ouderen die minder beleggingsrisico dragen. Critici — waaronder de SP en een deel van de vakbonden — vinden dit een halfslachtige oplossing die het stelsel onnodig complex maakt.
Wat betekent dit concreet voor uw pensioen?
Het antwoord verschilt sterk per leeftijdsgroep, fonds en persoonlijke situatie. Deelnemers bij ABP ontvangen in het eerste kwartaal van 2025 een persoonlijk overzicht van hun verwachte pensioeninkomen onder het nieuwe stelsel, samen met een vergelijking met het oude systeem. Het UPO (Uniform Pensioenoverzicht) wordt uitgebreid met scenario-informatie voor optimistische, verwachte en pessimistische marktomstandigheden.
Wilt u zelf berekeningen maken? Het Nibud en de Rijksoverheid hebben online rekenhulpen beschikbaar gesteld via mijnpensioenoverzicht.nl, waar u op basis van uw eigen gegevens een indicatie kunt krijgen van uw toekomstige pensioeninkomen.
Conclusie
De pensioenhervorming is noodzakelijk om het stelsel houdbaar te maken voor toekomstige generaties, maar gaat gepaard met reële onzekerheden voor mensen die nu al met pensioen zijn of daar snel naartoe gaan. De komende jaren zullen uitwijzen of de solidariteitsreserve en de beschermingskaders voldoende zijn om de kwetsbaarste groepen te beschermen tegen negatieve marktschokken.
